Papağan Tüylerinin Döşlenmesi ve Cilalama İşlemi

Kısa cevap: Papağan tüy bakımı iki basit alışkanlığa dayanır: haftada birkaç kez ılık suyla ince püskürtme (misting) ve kuşun kendi kendine yaptığı tüy düzenlemesini (preening, yani tüylerin dizilip "cilalanması") destekleyecek koşulları sağlamak. Tüye yağ, sprey parlatıcı ya da bakım losyonu sürmüyorum; kuş zaten kendi salgısıyla tüyünü cilalıyor. Benim işim onu ıslatmak, nemi ve beslenmeyi doğru tutmak, tüy kılıflarının çıkışında kafa-boyun bölgesine yardımcı olmak. Bu üçünü düzenli yaptığınızda tüyler kendiliğinden mat olmaktan çıkıp ipeksi bir görünüme geçiyor.

Neden püskürtme (misting) bu kadar önemli?

Evimizdeki jakoyla ilk yıl boyunca "neden tüyleri tozlu görünüyor" diye kafa yordum. Sebep basitti: ev havası kuru, kuş da yeterince ıslanmıyordu. Papağanların çoğu nemli ormanlardan gelir; tüyün esnek kalması ve kirin çözülmesi için suya ihtiyaç duyar. Kuru ortamda tüy kırılganlaşır, deri kaşınır, kaşınan kuş da tüy yolmaya meyleder.

Uyguladığım yöntem şu:

1. İnce huzmeli bir pülverizatör alıyorum. Bahçe spreyi gibi sert atan değil, sisleyen tipte olanı.
2. Suyu ılık ya da oda sıcaklığında tutuyorum. Buz gibi su kuşu ürkütüyor, banyoyu kötü bir anıya çeviriyor.
3. Spreyi doğrudan yüzüne değil, havaya, kuşun üstüne doğru sıkıyorum; sis yağmur gibi üzerine düşüyor.
4. Kuş kanatlarını açıp kuyruğunu yayıyorsa devam ediyorum. Kaçıyor, sırtını dönüyorsa o gün için bırakıyorum.
5. Islatma işini öğleye doğru yapıyorum; akşam ıslak yatmasın, gece serinliğinde titremesin.

Sıklık kuşa göre değişiyor. Muhabbet kuşu ve sultan papağanı gibi türlerde haftada iki-üç kez yeterli oluyor; toz tüylü (powder down) türlerde, örneğin jako ve kakadularda neredeyse günaşırı ıslatma yapıyorum. Bazı kuşlar spreyi hiç sevmiyor, onlara geniş bir kap suyla banyo ya da lavaboda akan suyun kenarında durma imkânı sunuyorum. Islak marul yaprağını kafesin tabanına koymak da işe yarıyor; bir dönem bizim kuş yalnızca marulun üstünde yuvarlanarak yıkanmayı kabul etti.

"Cilalama" gerçekte nasıl oluyor?

Burada bir yanlış anlaşılmayı düzeltmek istiyorum: tüyü parlatan şey biz değiliz. Papağan kuyruk dibindeki üropijiyal bez salgısını ya da toz tüy pudrasını gagasıyla alıp her tüyün üzerinden geçirir, kancacıkları birbirine kilitler. Bu işleme preening deniyor ve sonuç, gözle görülür bir düzgünlük, sudan etkilenmeyen bir yüzey. Yani "cilalama işlemi" kuşun kendi işi; bizim görevimiz onu engellememek.

Engellemeyi nasıl yaparız? Farkında olmadan:

• Tüye zeytinyağı, hindistan cevizi yağı ya da hazır "tüy parlatıcı" sürerek. Yağ tüyü yapıştırır, yalıtımı bozar, temizlemek haftalar alır.
• Alkol veya parfüm içeren spreyler kullanarak.
• Kafesi mutfakta, yapışmaz tava dumanı ve aerosol kokularının içinde tutarak.
• Kuşa yeterli uyku vermeyerek; yorgun kuş tüyünü ihmal eder.

Ben spreyden başka hiçbir şey kullanmıyorum. Tek istisnam veteriner önerisiyle verilen bir cilt takviyesi olmuştu, o da beslenmeyle ilgiliydi.

Kafa ve boyun tüylerine yardım etmek

Papağan gagasıyla kendi başının arkasına ulaşamaz. Tüy dökümü döneminde başta ve boyunda beyazımsı, sivri "iğne tüyler" (pin feather) çıkar; bunların kılıfı kaşındırır. Parmağımın ucuyla, tüylerin çıkış yönüne doğru hafifçe ovalayarak bu kılıfları ufalıyorum. Kuş gözlerini kısıp başını eğiyorsa doğru yerdesiniz demektir. Kanat ve kuyruk tüylerine dokunmuyorum; oradaki kılıflar kanla beslenir ve zamanından önce açılırsa acı verir.

Tüy kalitesi tabaktan başlar

Tüyün büyük kısmı keratindir; yani protein. Sadece ayçekirdeği ve yer fıstığıyla beslenen bir kuşun tüyü ne kadar ıslatılsa da mat kalır. Bizde ana yem kaliteli pelet, yanında günlük taze sebze var: havuç, tatlı patates, kırmızı biber, brokoli, yeşillikler. A vitamini öncüsü karotenoidler açısından zengin bu besinler deri ve tüy sağlığında en çok fark ettiğim etkendir. Tohum karışımı ödül olarak, avuç dolusu değil bir tutam gidiyor.